Waarom wij beginnende counsellors nog steeds met Egan laten werken

Een goed gesprek begint niet met een techniek

Wanneer je begint met counselling, krijg je al snel te maken met allerlei modellen, theorieën en gesprekstechnieken.

Je leert open vragen stellen. Samenvatten. Reflecteren. Doorvragen. Confronteren. Je leert kijken naar patronen, emoties en gedrag. En natuurlijk wil je al die nieuwe kennis zo snel mogelijk in de praktijk brengen.

Dat is begrijpelijk.

Maar juist voor een beginnende counsellor kan al die kennis ook verwarrend zijn. Want wat doe je nu precies wanneer iemand tegenover je zit en zijn verhaal vertelt? Welke vraag stel je? Wanneer vat je samen? Wanneer vraag je door? Wanneer blijf je juist stil?

Daarom vinden wij het model van Gerard Egan, zoals beschreven in Deskundig hulpverlenen, nog altijd zo’n waardevolle basis voor beginnende counsellors. Niet omdat ieder gesprek volgens een vast stappenplan moet verlopen. Maar omdat het model je helpt om te begrijpen waar je in een gesprek eigenlijk mee bezig bent.

Een routekaart, geen stappenplan

Egan beschrijft hulpverlening vanuit drie grote bewegingen. Eerst onderzoek je samen met de cliënt wat er nu speelt. Vervolgens onderzoek je wat de cliënt eigenlijk zou willen. En daarna kijk je naar de weg vooruit: wat kan de cliënt doen om daar te komen?

Op papier klinkt dat misschien eenvoudig. Maar juist die eenvoud maakt het model zo bruikbaar.

Een beginnende counsellor kan gemakkelijk te snel naar oplossingen willen. Of juist eindeloos blijven doorvragen naar het probleem. Of al tijdens het verhaal van de cliënt bezig zijn met de vraag welke techniek straks toegepast moet worden.

Het model helpt dan om even terug te gaan naar de basis:

Waar zijn we nu in dit gesprek?

Wat probeert deze persoon eigenlijk te begrijpen?

Wat vraagt om verdere verheldering?

Wat zou hij anders willen?

En wanneer is het moment gekomen om te kijken naar mogelijkheden en beweging Het model geeft daarmee richting zonder het gesprek dicht te zetten.

Eerst begrijpen wat er werkelijk speelt

Een van de belangrijkste lessen die een beginnende counsellor kan leren, is misschien wel dat je niet te snel moet willen veranderen wat iemand vertelt.

Voordat je kunt helpen bij verandering, moet je eerst begrijpen wat er aan de hand is.

Wat vertelt de cliënt?

Wat houdt hem bezig?

Waar loopt hij tegenaan?

Wat betekent dit voor hem?

En misschien nog belangrijker: wat ligt er onder het eerste verhaal dat iemand vertelt? Dat vraagt aandacht. Niet alleen luisteren naar de feiten, maar ook naar de betekenis die iemand eraan geeft.

Egan besteedt daarom veel aandacht aan de vaardigheden die nodig zijn om cliënten hun verhaal te laten doen en om samen tot een helder beeld van de situatie te komen.

Dat klinkt eenvoudig. Maar voor een beginnende counsellor is het vaak verrassend moeilijk om een verhaal niet meteen te willen interpreteren, oplossen of sturen.

Van probleem naar perspectief

Wanneer het huidige beeld voldoende helder is geworden, ontstaat er ruimte voor een andere vraag:

Als dit niet langer precies zo zou zijn, wat zou je dan willen?

Daarmee verschuift het gesprek. Niet omdat het probleem ineens verdwenen is. Maar omdat de cliënt niet alleen meer kijkt naar wat er misgaat, maar ook naar wat mogelijk zou kunnen worden.

Wat zou een gewenste toekomst zijn?

Wat is voor deze persoon werkelijk belangrijk?

Wat wil hij behouden?

Wat wil hij veranderen?

En welke mogelijkheden ziet hij zelf?

Ook hier zit een belangrijke les voor beginnende counsellors. Het is niet onze taak om namens de cliënt te bepalen wat een goede oplossing is. We helpen de cliënt om zelf beter te zien welke mogelijkheden er zijn en welke richting voor hem betekenisvol is.

En dan komt de beweging naar actie

Een gesprek kan heel waardevol zijn zonder dat er direct iets opgelost wordt. Maar counselling is ook niet bedoeld om eindeloos te blijven praten.

Op een bepaald moment kan de vraag ontstaan:

Wat ga je hiermee doen?

Welke mogelijkheid past bij jou?

Welke eerste stap zou je kunnen zetten?

Wat houdt je misschien nog tegen?

En wat heb je nodig om daadwerkelijk in beweging te komen?

Daarmee komt het derde deel van Egan in beeld: de weg vooruit. Het mooie is dat actie hier niet wordt gezien als een opdracht van de counsellor. Het gaat erom dat de cliënt zelf eigenaar blijft van de keuzes die hij maakt.

Waarom juist beginners hier zoveel aan hebben

Wanneer je net begint met counselling, kan ieder gesprek voelen alsof er ontzettend veel tegelijk gebeurt.

De cliënt vertelt.

Jij luistert.

Je probeert te begrijpen wat er gebeurt.

Je denkt na over een goede vraag.

Je let op emoties.

Je probeert ondertussen ook nog de theorie toe te passen die je tijdens de opleiding hebt geleerd. Dat kan behoorlijk veel zijn. Een model als dat van Egan geeft dan een soort mentale structuur.

Niet:

Welke techniek moet ik nu gebruiken?

Maar:

Waar zijn we eigenlijk mee bezig?

Zijn we nog aan het onderzoeken wat er speelt?

Zijn we bezig met het ontdekken van een gewenst perspectief?

Of zijn we inmiddels toe aan de vraag hoe iemand verder wil?

Dat verschil is belangrijk. Want zodra je het gesprek alleen nog maar als een verzameling technieken gaat zien, bestaat het gevaar dat de techniek belangrijker wordt dan de persoon tegenover je.

Het model mag nooit belangrijker worden dan de cliënt

En misschien is dit wel de belangrijkste reden waarom wij Egan gebruiken. Niet om studenten een vast recept te geven.

Juist om ze uiteindelijk te leren wanneer ze van het model mogen afwijken.

Een mens is geen stappenplan. Een gesprek verloopt zelden precies volgens de theorie. Soms moet je langer bij het verhaal blijven. Soms komt een cliënt onverwacht bij een emotie uit. Soms is het helemaal niet het juiste moment om naar doelen of actie te vragen. En soms blijkt dat een vraag die je als counsellor had voorbereid helemaal niet nodig is.

Professioneel begeleiden betekent daarom niet dat je het model perfect uitvoert. Het betekent dat je begrijpt wat het model probeert te ondersteunen en vervolgens kunt blijven kijken naar wat deze cliënt, in dit gesprek, nodig heeft.

Van houvast naar vakmanschap

Dat is ook waarom wij bij beginnende counsellors graag beginnen met een helder model. Een model geeft houvast. Maar houvast is niet hetzelfde als afhankelijkheid.

Wanneer studenten veel oefenen, gesprekken terugkijken, feedback krijgen en reflecteren op hun eigen handelen, verandert er iets. Langzaam hoef je niet meer bij iedere vraag te denken:

Welke stap van Egan ben ik nu aan het uitvoeren?

Je begint het gesprek steeds meer als geheel te zien.

Je merkt wanneer je nog moet vertragen.

Je voelt wanneer er ruimte ontstaat om een andere vraag te stellen.

Je herkent wanneer een cliënt toe is aan perspectief.

En je weet wanneer het gesprek richting actie kan bewegen. Dan wordt het model minder zichtbaar. En juist dát is volgens ons een teken dat je het begint te begrijpen.

Een stevige basis, maar nooit het eindpunt

Wij blijven Egan daarom een belangrijke basis vinden voor beginnende counsellors. Niet omdat het het enige model is. Niet omdat ieder gesprek volgens dezelfde structuur moet verlopen. En zeker niet omdat een model een goede counsellor van je maakt.

Een model kan je helpen om te leren kijken. De echte ontwikkeling ontstaat vervolgens door te oefenen, te reflecteren, feedback te ontvangen en steeds beter te leren luisteren naar wat er werkelijk gebeurt in een gesprek. Uiteindelijk willen we dat studenten niet alleen een model kunnen uitleggen. We willen dat ze leren denken als een professionele begeleider.

Dat ze kunnen vertragen wanneer dat nodig is. Dat ze niet te snel met oplossingen komen. Dat ze nieuwsgierig blijven. Dat ze kunnen verdragen dat een gesprek soms nog even onduidelijk is.

En dat ze tegelijkertijd weten wanneer het tijd is om samen met de cliënt naar een volgende stap te zoeken. Misschien is dat wel de mooiste manier om naar een model als dat van Egan te kijken:

niet als een route die je moet volgen, maar als een kaart die je helpt om je weg te vinden.

Ter overdenking

Wanneer je iemand begeleidt, ben je dan vooral bezig met de vraag “Welke techniek zal ik nu gebruiken?”

Of lukt het je steeds beter om te kijken naar de veel belangrijkere vraag:

“Wat heeft deze persoon op dit moment nodig?”

Wil je leren hoe je deze basis in de praktijk brengt? Bekijk dan onze Counsellingopleiding.